Afganistan’da Yoksulluk ve İşsizlik; İzolasyon ve Kısıtlamalar Gölgesinde Ekonomik Kriz

Afganistanlı vatandaşların bir kısmı ülkede artan yoksulluk ve işsizlikten derin kaygı duyduklarını belirtiyor. Onlara göre geçim masraflarını karşılamada çıkmaza girmiş durumdalar ve artık açlık ile ekonomik baskılara direnemez hale gelmişler. Vatandaşlardan Mirac Ahmed, dört yıldır işsiz olduğunu ve defalarca girişimde bulunmasına rağmen ne kamu kurumlarında ne de özel şirketlerde iş bulabildiğini söylüyor. “Ne varsa harcadım. Evi ipotek ederek geçimimi sağladım. Şimdi elimde hiçbir şey kalmadı. İş bulmak Taliban’a yakın olmaya veya belli bir etnik gruba mensup olmaya bağlı hale geldi,” diyor. Gur vilayetinden Fazl Ahmed ise şiddetli kuraklık ve tarımsal ürünlerin yok olmasından şikâyet ediyor. “Bu yıl bir tane buğday tanemiz bile yeşermedi. Toprak kurudu, pınarlar kurudu, koyunlarımız susuz kaldı. Bu yıl ne yiyeceğimizi bilmiyoruz,” diyor. Kırılgan Ekonomiye Baskı Ekonomi uzmanları da ülkenin durumunun her geçen gün daha da kötüleştiğini teyit ediyor. Afganistan Ticaret ve Yatırım Odaları üyesi Azarhş Hafizi’ye göre, %2,9’luk nüfus artışı, zorunlu göçmen iadeleri ve insan sermayesine yatırım eksikliği Afganistan’ın kırılgan ekonomisi üzerinde ek baskı oluşturuyor. Hafizi, Afganistan’ın kronik yapısal eksikliklerini gidermek için bir “ekonomik dirilişe” ihtiyaç duyduğunu vurguluyor. Merkez Bankası eski yöneticilerinden Mirşekib Mir de Uzbekpedia’ya yaptığı açıklamada, ağır vergilerin ve düşük kârlı iş ortamlarının halkın alım gücünü düşürdüğünü söyledi. Ona göre siyasi izolasyon ve Taliban’ın özellikle kadınların eğitim ve istihdamına getirdiği kısıtlamalar işsizliği artırıyor ve ülkenin ekonomik geleceğini uzun yıllar boyunca karartıyor. Birleşmiş Milletler’den Uyarı Öte yandan Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, yayımladığı son raporda Afganistan’ın ekonomik görünümünün hâlâ kırılgan olduğunu belirtti. Rapora göre bu durumun nedeni siyasi istikrarsızlık, mali izolasyon, ticaretteki dalgalanmalar ve azalan uluslararası yardımlar. BM Kalkınma Programı’nın (UNDP) Nisan 2025’te yayımlanan raporuna göre, Afganistan nüfusunun %75’i geçim güvencesinden yoksun, hanelerin %90’ı ekonomik şoklardan etkilenmiş durumda. Kadınların başında bulunduğu ailelerde bu oran %97’ye kadar çıkıyor. Raporda ayrıca, kadınların sadece %7’sinin ev dışında çalıştığı, erkeklerde ise bu oranın %84 olduğu belirtiliyor. Ticaret Açığı ve Geçim Krizi Yeni veriler, Afganistan’ın dış ticaret açığının geçen mali yılda %48 artarak 9,4 milyar dolara ulaştığını gösteriyor. Ülkenin ihracatı %21 düşerek 1,79 milyar dolara gerilerken, ithalat 11 milyar doları aşarak yükseldi. Uzmanlar, bu sürecin devam etmesi ve dış yardımların azalması halinde Afganistan’ın daha büyük bir insani krizle karşı karşıya kalacağı konusunda uyarıyor. Bu kriz sadece Taliban için bir yük olmayacak, aynı zamanda uluslararası toplum için de ciddi sonuçlar doğuracak.