Yoksulluğun Zinciri ve Çocuk Satışı Geleneği

Giriş Taliban’ın yeniden iktidara dönmesi ve kızlar için okul ile üniversitelerin kapatılmasının ardından, erken yaşta ve zorla yapılan evliliklerin sayısı önemli ölçüde arttı. Bu kısıtlamalar, kızların eğitimden mahrum bırakılmasına ve kendi hayatları hakkında karar verme haklarının ellerinden alınmasına yol açtı. Herat vilayetinin bazı köylerinde kız çocuklarını küçük yaşta evlendirmek, hem toplumsal olarak kabul gören bir gelenek hem de ekonomik sıkıntılarla boğuşan aileler için bir hayatta kalma stratejisi haline geldi. Gelenekler ve Uygulamalar Birçok kırsal toplulukta aileler kız çocuklarını, bazen altı aylıkken bile, para ya da hayvan karşılığında söz verir. Bu tür anlaşmalar bağlayıcı kabul edilir ve kızlar genellikle 12 yaşından itibaren, bedel ödeyen erkeklerle resmen evlendirilir. Çok eşlilik de yaygındır; erkekler çoğu zaman aynı anda iki eş alır. Bu topluluklarda birden fazla eşe sahip olmak onur ve statü göstergesi sayılır. Hatta yoksul aileler bile kızlarını ya da hayvanlarını vererek bu geleneği sürdürmeye çalışır. Kadınların Tanıklıkları Ferişte (takma ad) – İncil ilçesinin Çahak köyünden. Altı aylık kızını 80 koyun ve 100 bin Afgani karşılığında nişanladığını, başka bir kızını ise 60 koyun ve 100 bin Afgani karşılığında evlendirdiğini anlatıyor: > “Bizim köyümüzde erkeklerin en az iki eş alması adettir. Fakirler bile bir yolunu bulur. Benim kocamın da kuma eşi var. Biz kızlarımızı çocuk yaşta evlendiririz; büyümelerini beklemeyiz.” Nesime (takma ad), iki çocuk annesi. İki yaşında nişanlanmış ve yedi yıl sonra evlendirilmiş: > “Biz yedi kız kardeşiz ve babamız hepimizi bu şekilde evlendirdi. En küçük kardeşim sadece 14 yaşındayken evlendi. Evliliğimin başlarında çok korkardım, kendimi güvende hissetmediğimde babamın evine kaçardım.” Sara (takma ad) ise 13 yaşındaki torununu yoksulluk yüzünden evlendirdiğini söylüyor: > “O sadece 13 yaşındaydı. Onu 20 koyun ve 150 bin Afgani karşılığında verdim. Fakirlik başka çare bırakmadı.” Ekonomik Baskılar ve Çocuk Satışı Herat’ın Şehrak-e Sabz bölgesinde iç göçmenler aşırı yoksulluk içinde yaşıyor. Bazı aileler, doğmamış çocuklarını bile varlıklı kişilere sattıklarını doğruluyor. Bir anne şöyle anlatıyor: > “Doğum yaptıktan üç gün sonra kızımı birkaç yüz bin Afgani karşılığında sattık. Ama alan kişi parayı vermedi. Yoksa hangi anne çocuğunu satmaya dayanır ki?” Aynı bölgede yaşayan bir başka kadın ise bir aylık kızını 100 bin Afgani karşılığında sattığını ve 14 yaşındaki kızını İran’da yaşayan bir adama nişanladığını söylüyor. Ona göre, çocuk ne kadar küçükse fiyat o kadar düşük; yaş büyüdükçe bedel de artıyor. Eğitim ve Çocuk Haklarına Etkisi Kız okullarının kapatılmasından bu yana, erken yaşta ve zorla evlilikler ciddi şekilde artmış durumda. Bazı çocuklar ise saat, elbise, ayakkabı ve yiyecek gibi vaatlerle kandırılarak evliliğe razı ediliyor. Bir öğretmen şunları anlatıyor: > “Beşinci sınıfta okuyan öğrencim bir hafta gelmedi. Döndüğünde arkadaşlarına, ‘Eğer evlenirsen sana saat, elbise, ayakkabı ve istediğin her şeyi alacaklar’ dediler, diye sevinçle anlattı.” Bu evlilikler, genç kızları uzun vadeli risklere açık bırakıyor: aile içi şiddet, fiziksel ve psikolojik zarar, eğitim ve toplumsal fırsatların kaybı. Bazı vakalarda kadınlar ve kızlar, şiddetten kurtulmak için hatta çocuk öldürmeye varan trajik yollara başvuruyor. Sonuç Herat vilayetindeki bulgular, kısıtlayıcı politikalar, yoksulluk ve zararlı geleneklerin birleşerek zorla ve erken yaşta evlilikleri nasıl körüklediğini gösteriyor. Eğitim ve koruma imkanlarından yoksun bırakılan kız çocukları, temel insan haklarını kaybetme ve geleceklerinin karartılması tehlikesiyle karşı karşıya. Mohammad Fahim Azimi