افغانستان
عدالت میکانیزمی: طالبلرگه تۉسیق، جنایتلرنی اونوتتیرمه‌یدیگن خاطره
مماکت بیر قطار یشاوچیلری افغانستانده انسان حقلری بوزیلیشلرینی تېرگاو قیلیش اوچون مستقل میکانیزم یره‌تیلیشینی عدالتگه اېریشیش یۉلیده قیمتلی یوتوق دېب بیلیشه‌دی.
افغانستانده‌گی انسان حقلری جنایتلرینی تېرگاو قیلیش میکانیزمی – عدالت سری مهم قدم.مملکت بیر قطار یشاوچیلری افغانستانده انسان حقلری بوزیلیشلرینی تېرگاو قیلیش اوچون مستقل میکانیزم یره‌تیلیشینی عدالتگه اېریشیش یۉلیده قیمتلی یوتوق دېب بیلیشه‌دی. اولر نینگ فکریچه، بو میکانیزم طالبلر جنایتلرینی قید اېتیش و حجتلشتیریش آرقه‌لی، بو گروه نینگ مشروعیت اېریشیشیگه تۉسقینلیک قیله‌دی و اولر نینگ سیاسي انزواسینی دوام اېتتیره‌دی.وطنداشلر، شونینگدېک، شونی تأکیدلشه‌دیکی، طالبلر باسیمی آستیده بۉلگن ایچکی مؤسسه‌لر و عاموي اخبارات واسطه‌لری اېرکین فعالیت یوریته آلمه‌گن بیر پیتده، بو میکانیزم «خلقي خاطره» صفتیده ایشله‌یدی و جنایتلر همده انسان حقلری بوزیلیشلری نینگ اونوتیلیشیگه یۉل قۉیمه‌یدی.بعضی متخصصلر اۉزبېک پېدیا بیلن صحبتده ایتیشلریچه، انسان حقلری بوزیلیشلرینی تېرگاو قیلووچی مستقل میکانیزم حقیده‌گی بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی قراری نینگ قبول قیلینیشی طالبلرنی جوابگرلیککه تارتیش یۉلیده خلق‌ارا باسیمنی کوچه‌یتیره‌دی، اولر نینگ خلق‌ارا میدانده‌گی قانونيلیگینی ضعیفلشتیره‌دی و بعضی دولتلر نینگ اولر بیلن علاقه‌لرنی نورماللشتیریشیگه تۉسقینلیک قیله‌دی.
«عدالت کېچیکیشی ممکن، اما تاریخي جوابگرلیک اوروغینی اېکه‌دی»
حقوقشناس شهلا فرید بو حقده شونده‌ی دېیدی: «بو جریان اوزاق دوام اېته‌دی، نتیجه‌لر درحال سېزیلمسلیگی طبيعي. اما بو، اۉتیش دوری عدالتی و تاریخي جوابگرلیک نقطهٔ نظریدن، افغانستان اوچون حیاتي اهمیتگه اېگه.»
اونینگ فکریچه، بو میکانیزم بوگون عدالتنی تیکله‌ی آلمه‌سلیگی ممکن، اما اېرتنگی جوابگرلیک نینگ اوروغینی اېکه‌دی و کېله‌جکده اونی عملگه آشیریش اوچون زمین یره‌ته‌دی.فرید قۉشیمچه قیله‌دی: «اگر بونده‌ی میکانیزملر بۉلمه‌سه، تاریخنی انسان حقوقلرینی بوزگنلر یازه‌دی. نتیجه‌ده، حقیقت سکوت آره‌سیده یۉقاله‌دی.»فرید نینگ سۉزلریگه کۉره، اگر بوگون طالبلر جوابگرلیککه تارتیلمسه، شو حجتلشتیریش کېله‌جکده اولرنی خلق‌ارا سودلرده (CCI) جوابگرلیککه تارتیش امکانینی یره‌ته‌دی. شو بیلن بیرگه، بو جریان خلق‌ارا باسیمنی کوچه‌یتیره‌دی و طالبلر نینگ قانونيلیگینی ینه‌ده ضعیفلشتیره‌دی.فرید، شونینگدېک، اوشبو میکانیزم نینگ اَیریم اساسي معمالرینی سنه‌ب اۉته‌دی: بیرینچیسی – افغانستانده‌گی جایلرده بې‌واسطه تېکشیروو اۉتکزیش نینگ امکانسیزلیگی، ایکّینچیسی – بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی اعضالری آره‌سیده‌گی سیاسي باسیملر، اوچینچیسی اېسه – درحال اجرا کفالتی نینگ یۉقلیگی.او ایته‌دی: «طالبلر نظارتی طفیلی بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی کوزه‌تووچیلری اېرکین تېکشیروو اۉتکزه آلمه‌یدی. بوندن تشقری، روسيه و ختای سینگری دولتلر بو جریانگه قرشی تورماقده. ینه بیر معما شونده‌کی، بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی طالبلر اعضالرینی تۉغریدن-تۉغری حبسگه آلیش واسطه‌سی یۉق، شو نینگ اوچون عدالتنی عملگه آشیریش خلق‌ارا همکارلیککه باغلیق.»بو میکانیزم – حجتلشتیریش و عدالت آره‌سیده‌گی کۉپریک».انسان حقلری فعالی نظیفه جلالي شوندی دېیدی: «بو میکانیزم حجتلشتیریش و جنایي عدالت اۉرته‌سیده کۉپریک وظیفه‌سینی بجره‌دی.»اونینگ فکریچه، «ریچارد بنېت الّه‌قچان بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ افغانستانده‌گی مخصوص معروضه‌چیسی صفتیده فعالیت یوریته‌یاتگن بۉلسه هم، بو میکانیزم نینگ رۉلی تخنیکي جهتدن چقورراقدیر.»او قۉشیمچه قیله‌دی: «دلیللرنی ییغیش، سقلش و حجتلشتیریش مرکزلشتیریلگن شکلده عملگه آشیریله‌دی، بو اېسه کېله‌جکده محکمه جریانلری اوچون اساس بۉلیب خدمت قیله‌دی.»جلالي تأکیدله‌یدی: «بو میکانیزم فقط طالبلر دورینی اېمس، بلکه افغانستان تاریخیده‌گی تورلی دورلرده صادر اېتیلگن انسان حقلری بوزیلیشلرینی هم اۉرگنه‌دی.»عیاللر اوچون امید».بعضی ژورنالیستلر و انسان حقلری فعاللری بو قرارنی افغانستان عیاللری و حقوق حمایه‌چیلری اوچون مهم یوتوق صفتیده قرشی آلدیلر.ژورنالیست عایشه قرېشي شونده‌ی دېیدی: «بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی انسان حقلری کېنگشی بو میکانیزمنی هېچ قنده‌ی آواز بېریشسیز قبول قیلگنی مېنی امیدوار قیلدی. بو – افغانستان عدالت یۉلیده‌گی اېنگ کتّه یوتوقلردن بیریدیر.»او تأکیدله‌یدی: «افغانستان خلقی، اینیقسه عیاللر، ییللر دوامیده انسان حقلری بوزیلیشی، زۉرآورلیک و طالبلر نینگ تیزیملی جنایتلریدن اذیت چېکیب کېلماقده. ایلگری بو جنایتلر کۉپینچه اعتباردن چېتده قالردی، یاکه خلق‌ارا درجه‌ده یېترلیچه یاریتیلمسدی.»قرېشي گه کوره : «بو قرار – مدنی جماعه‌چیلیک جمعیتی، انسان حقلری حمایه‌چیلری و عیال فعاللر نینگ اوزلوکسیز محنتی نتیجه‌سیدیر.»بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی انسان حقلری کېنگشی کېچه افغانستانده‌گی انسان حقلری بوزیلیشلرینی تېرگاو قیلووچی مستقل میکانیزمنی یره‌تیش حقیده‌گی قرارنی بیر آوازدن قبول قیلدی.بو میکانیزم، اروپا اتفاقی نینگ تشبثی بیلن ایلگری سوریلگن بۉلیب، عیاللر، قیزلر و باشقه جبرلنووچیلر نینگ حالتیگه علیحده اعتبار قره‌ته‌‌دی.اونینگ اساسي مقصدی – طالبلر و باشقه جنایتچیلر تامانیدن صادر اېتیلگن انسان حقلری بوزیلیشلری بۉییچه دلیللرنی توپلش، سقلش و حجتلشتیریشدیر. خلق‌ارا تشکیلاتلر بو قرارنی عدالت و جوابگرلیککه اېریشیش یۉلیده مهم قدم صفتیده آلقیشله‌دیلر
یازووچی: محمد فهیم عظیمی.ترجمه بایقرا
جمعیت بحثی
هنوز ایزاح یوُق
بیرینچی بؤلیب فکرینگیزنی یازینگ.